اثر گمبلر یا Gambler’s Fallacy یکی از خطاهای ذهنی رایج است که باعث می شود برداشت ما از احتمال، دچار اشتباه شود. این خطا زمانی اتفاق می افتد که فکر کنیم نتیجه اتفاق های قبلی می تواند روی آینده تاثیر بگذارد. مثلا اگر یک سکه چند بار پشت سر هم شیر بیاید، بعضی ها تصور می کنند بار بعدی حتما خط خواهد آمد اما واقعیت این است که هر بار پرتاب سکه مستقل است و احتمال شیر یا خط همیشه پنجاه پنجاه باقی می ماند. ذهن ما به طور طبیعی انتظار دارد که همه چیز خیلی زود به تعادل برسد و همین باعث شکل گرفتن این باور اشتباه می شود. خطر اصلی زمانی است که افراد بر اساس این تصور تصمیم های مالی یا شرط بندی می گیرند و گمان می کنند بعد از چند باخت، برد حتمی است در حالی که هیچ تضمینی وجود ندارد. برای دوری از این خطا باید یاد بگیریم که هر رویداد شانسی کاملا مستقل از گذشته است و نتایج قبلی هیچ تاثیری بر آینده ندارند. در زوما بت به شما خواهیم گفت چگونه با درک درست این رویداد از اشتباهات جلوگیری کنید!
تعریف اثر گمبلر با مثال ساده
اثر گمبلر چیست؟ مثلا اگر سکه ای را پنج بار پشت سر هم بیندازیم و هر بار شیر بیاید، خیلی ها باور می کنند که در پرتاب ششم شانس خط بیشتر است. اما در واقعیت هر بار پرتاب سکه مستقل است و همیشه احتمال شیر یا خط پنجاه پنجاه باقی می ماند. ذهن ما دوست دارد حتی وقتی واقعا هیچ الگویی وجود ندارد، در چیزهای تصادفی الگو و تعادل ببیند. به همین دلیل این اشتباه فقط در بازی ها نیست و در زندگی روزمره یا حتی در کارهای مالی هم دیده می شود.
مثلا ممکن است کسی فکر کند اگر چند بار پشت سر هم باخته، حتما بار بعد برنده می شود. چنین تصوری باعث می شود تصمیم ها درست نباشند. اگر بدانیم که هر رویداد تصادفی جدا از قبلی ها است، راحت تر می توانیم منطقی فکر کنیم و اسیر این خطای شرط بندی ذهنی نشویم.
اثر گمبلر در کازینو و شرط بندی ورزشی
اثر گمبلر در جاهایی مثل کازینو و شرط بندی ورزشی خیلی زیاد دیده می شود. دلیل اش هم این است که آدم ها وقتی پای شانس و برد و باخت وسط باشد بیشتر دچار توهم می شوند. در بازی های کازینویی به خصوص دستگاه های اسلات، بازیکنان فکر می کنند اگر دستگاه مدت زیادی جایزه بزرگی نداده باشد حالا وقت اش است که جکپات بدهد. این تصور درست به نظر می آید اما در واقع هیچ ارتباطی بین دورهای قبلی و دور بعدی وجود ندارد. هر بار چرخش اسلات مستقل از قبل است و دستگاه حافظه ای ندارد. احتمال برد همیشه همان است و تغییر نمی کند. کازینوها هم از همین باور اشتباه سود می برند چون بازیکن به امید این که الان دیگر نوبت برد است، بازی را ادامه می دهد و بیشتر می بازد.
در شرط بندی ورزشی هم همین خطا دیده می شود. مثلا تیمی را در نظر بگیرید که سه بازی پشت سر هم باخته است. خیلی ها فکر می کنند تیم حتما در بازی بعدی می برد چون به اصطلاح دیگر وقت اش است اما در حقیقت، نتیجه بازی به چیزهایی مثل تاکتیک مربی، آمادگی بازیکنان، شرایط روحی و حتی وضعیت زمین بستگی دارد. این که تیم قبلا باخته هیچ تضمینی برای بردن در بازی بعدی نیست. ممکن است همان روند باخت ادامه پیدا کند چون هر مسابقه شرایط خودش را دارد.
مشکل بزرگ Gambler’s Fallacy در شرط بندی این است که به آدم حس کنترل می دهد. فرد فکر می کند توانسته الگویی پیدا کند و آینده را حدس بزند در حالی که این فقط یک توهم است. نتیجه بازی های شانسی و حتی بیشتر مسابقه های ورزشی از گذشته مستقل هستند و هیچ قانونی وجود ندارد که بگوید بعد از چند باخت حتما نوبت برد می رسد.
چرا اثر گمبلر خطرناک است؟
وقتی کسی دچار این خطا می شود، به جای این که به آمار و احتمالات توجه کند، به این باور اشتباه تکیه می کند که نتایج قبلی می توانند نتیجه بعدی را تغییر دهند. مثلا اگر چند بار پشت سر هم باخته باشد، فکر می کند حالا وقت بردن است. همین تصور غلط او را به سمت شرط های بزرگ و بی منطق تر می برد و به مرور سرمایه اش را از بین می برد.
مشکل اصلی این است که فرد به جای کنترل خود، اسیر هیجان می شود و روانشناسی شرط بندی او را گمراه می کند. او هر بار به امید این که شرایط عوض می شود، شرط تازه ای می بندد و ضرر بیشتری می کند. این روند مثل چرخه ای است که شکستن آن سخت است چون ذهن مدام به او می گوید که این بار فرق می کند. در حالی که واقعیت این است که هیچ تضمینی برای تغییر وجود ندارد و هر بار بازی یا شرط بندی مستقل از دفعه قبل است.
از طرف دیگر اثر گمبلر باعث می شود نگاه منطقی و تحلیلی به داده ها از بین برود. کسی که گرفتار این خطا است به جای این که به احتمال واقعی توجه کند، دنبال الگوهایی می گردد که وجود خارجی ندارند. او فکر می کند توانسته نظم پنهانی پیدا کند، در حالی که فقط خودش را فریب می دهد و همین موضوع مانع تصمیم های درست می شود. خطر این خطا دقیقا همین جا است چون آرام آرام سرمایه و اعتماد به نفس از بین می رود و فرد بدون این که متوجه شود وارد مسیر باخت های بیشتر می شود.
چطور از این خطا دوری کنیم؟
اثر گمبلر از آن خطاهایی است که اگر آن را نشناسیم می تواند ما را وارد تصمیم های پرخطر کند و باعث شود سرمایه زیادی از دست بدهیم. مهم ترین راه برای دوری از اشتباهات رایج در پیش بینی این است که یاد بگیریم هر دور بازی کاملا مستقل از دورهای قبل است. مثلا در پرتاب سکه یا چرخش دستگاه اسلات، هیچ چیزی سیو نمی شود. دستگاه یا سکه حافظه ندارد و احتمال موفقیت در هر بار دقیقا همان است که از اول وجود داشت. وقتی این موضوع را بپذیریم دیگر دنبال الگوهای خیالی نمی گردیم و کمتر گرفتار این اشتباه می شویم.
دلیل دیگر گرفتار شدن در این خطا، اعتماد بیش از حد به احساسات است. ذهن ما بعد از چند بار باخت دوست دارد باور کند که بالاخره نوبت برد می رسد. این حس امید کاذب باعث می شود شرط های بزرگ تر و بی منطق تر بسته شود. برای جلوگیری از این مشکل بهتر است به داده ها و واقعیت ها توجه کنیم. مثلا در شرط بندی ورزشی نگاه کردن به عملکرد تیم، وضعیت بازیکنان یا شرایط مسابقه خیلی ارزشمندتر از فکر کردن به این که سه بار باخته پس حتما این بار می برد است.
داشتن برنامه مشخص هم کمک زیادی می کند. اگر کسی از قبل برای سرمایه خود حد و مرز بگذارد و استراتژی روشنی داشته باشد، تصمیم هایش تحت تاثیر باخت یا بردهای متوالی قرار نمی گیرد. این کار مثل حفاظی عمل می کند که جلوی تصمیم های هیجانی را می گیرد. نکته مهم دیگر این است که نباید نتایج قبلی را معیار تصمیم های بعدی قرار داد. باخت های پشت سر هم دلیل نمی شود که بازی بعدی حتما برد باشد و بردهای متوالی هم تضمین نمی کند که همیشه برنده بمانیم. هر نتیجه برای خودش مستقل است و گذشته آینده را تغییر نمی دهد.